گمان مبر که به پايان رسيد کار مغان ........ هزار باده? ناخورده در رگ تاک است

امروز : چهارشنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۷ساعت : ۰۴:۵۵:۴۸
آخرین خبرها
خانه / آرشیو اخبار / چرا انقلاب شد ؟

چرا انقلاب شد ؟

آنچه می خوانید متن کامل مقاله ای است از دکتر ولی الله شجاع پوریان  که تحت همین عنوان در شماره چهاردهم نشریه پایتخت کهن به چاپ رسیده است.

revolution

 

 

 

 



در تببین وقوع انقلاب اسلامی ایران همانند سایر انقلاب های جهان رویکردها و نظریات گوناگون و مختلفی مطرح شده است، تحلیلگران و کارشناسان سیاسی سعی کرده اند، هر یک با رویکرد و نگرشی خاص به تحلیل چرایی وقوع انقلاب اسلامی بپردازند؛ اما آنچه مسلم است انقلاب اسلامی ایران پدیده ای فرهنگی- اجتماعی بود که طی آن مردم ناراضی از شرایط حاکم بر جامعه و ناامید از انجام اصلاحات اساسی در ساختار سیاسی و اقتصادی ، بر وضعیت موجود شوریدند و طرحی نو در انداختند. در وقوع انقلاب ها مولفه هایی بسان شرایط اقتصادی و معیشتی مردم، مسائل اعتقادی، مذهبی و فرهنگی، عوامل سیاسی و نقش نیروهای خارجی دخالت دارند.   
بی گمان هر یک از عوامل فوق در وقوع انقلاب اسلامی نقشی اساسی داشته اند. اما اینکه بخواهیم تنها یک عامل مشخص را زمینه ساز بروز انقلاب در ایران بدانیم، پذیرفتی نیست.



در سال های منتهی به انقلاب پنجاه و هفت گرچه فقر و شکاف اقتصادی هنوز بخش زیادی از جامعه را دربر می گرفت اما شاه به پشتوانه افزایش قیمت نفت و دلارهای نفتی توانسته بود گشایشی نسبی در رفاه کشور بوجود آورد و همین رونق اقتصادی باعث شده بود طبقه متوسط شهری متشکل از کارکنان نهادهای دولتی ، فرهنگیان و حتی کسبه و بازار بسیار قدرتمند تر از گذشته به ایفای نقش بپردازند. فضای اقتصادی جدید که به تبع خود باعث افرایش جایگاه اجتماعی و اقتصادی طبقه متوسط شده بود، برخی مطالبات تازه سیاسی را در جامعه مطرح کرد، افرادی که در بستر توسعه اقتصادی شاه به رفاه نسبی دست یافته بودند، به دنبال تزیع عادلانه قدرت در ساختار سیاسی و ایفای نقش موثر در پدیده های سیاسی و اجتماعی کشور بودند و ساختار مستبدانه شاهنشاهی را برنمی تابیدند؛ از سویی به دلیل درک ناصحیح شاه از وضعیت جامعه و مطالبات و نیازهای اساسی مردم؛ به رغم بهبود در وضعیت اقتصادی، توسعه سیاسی در دستورشاه قرار نگرفت و بالعکس شاه به پشتوانه درآمد های نفتی به تقویت نهادهای اطلاعاتی و امنیتی برای حفظ و مصونیت نظام شاهنشاهی و تحکیم حاکمیت مطلق و استبدادی خود پرداخت، غافل از اینکه هیچ عاملی به اندازه رضایت مردم نمی تواند در بقای یک نظام موثر باشد. شاه با تکیه بر اطلاعات غیرواقعی و مشورت مشاورین متملق و همچنین ایجاد انحصار مطلق در فضای سیاسی بروز و حضور هیچ صدای مخالفی را برنمی تافت و با ممیزی و کنترل شدید روزنامه ها، نشریات و مطبوعات و تشکیل احزاب خودساخته فرمایشی راه را برای هرگونه اصلاحات ساختاری بسته بود؛ شاه تمام راه های متعارف و قانونی را برای هذگونه تغییری در ساختار نظام سیاسی کشور مسدود کرده بود و در چنین فضایی تفکر عمومی به این سمت و سو می رفت که هیچ راهی به جز انقلاب و دگرگونی ناگهانی و عمیق نمی تواند شرایط موجود را تغییر دهد؛ شاه بدون اینکه توجهی به مطالبات واقعی مردم داشته باشد بیشتر در پی اجرای برنامه های خودخواهانه بود، او بدون توجه به بافت سنتی و مذهبی جامعه ایران تلاش کرد سیاست غربی شدن ایران را به صورت جدی دنبال کند ؛ برگزاری جشن های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی و تبلیغ فرهنگ غربی در رسانه ها و مطبوعات حساسیت بخش زیادی از جامعه مذهبی ایران را برانگیخت و بحران مشروعیت شاه را بیش از پیش نمایان ساخت.



در چنین شرایطی امام خمینی (ره) که از تحولات درونی جامعه ایران آگاه بود، تلاش کرد با تاکید بر عناصری چون استقلال طلبی، تکیه بر باورهای دینی و استبداد زدایی جامعه ناراضی ایران را که همچون آتشی زیر خاکستر بود، تحریک کند. البته امام وعده برپایی حکومتی اسلام محور، آزادی سیاسی و حاکمیت قانون را هم به مردم پیشنهاد داد؛ وی استبداد و خودکامه بودن شاه را نشانه گرفت و به مردم قول داد پایه گذار حکومتی باشد که مردم درآن آزادانه سخن بگویند، احزاب سیاسی کشور مشارکت داشته باشند، مطبوعات و رسانه ها از زیر تیغ تیز سانسور و فشار خارج شوند، قدرت موروثی و در انحصارعده ای خاص نباشد، امکان مشارکت موثر همگان در اداره کشور میسر شود، مردم سرنوشت خویش را رقم بزنند و در یک کلام قانون بجای شخص برکشور حکومت کند.



برون داد شرایط اقتصادی،اجتماعی و سیاسی جامعه و به تبع آن نارضایتی عمیق مردم در کنار اشتباهات شاه و اطرافیانش در کنار اختلاف نظر و سوء ظن شاه به برخی کشورهای خارجی که آنها را مخالف پیشرفت و توسع ایران می دانست باعث شد تا امام خمینی (ره) که سالها علم مبارزه با رژیم شاهنشاهی را به دوش می کشید، رهبری موج عظیم ملت ایران را عهده دار شود و با هدایت هوشیارانه و تکیه بر مشارکت واقعی مردم در مسیر پیروزی انقلاب، نظام جمهوری اسلامی ایران را بنیان نهد، آن هم در شرایطی که تنها چند ماه قبل از وقوع انقلاب ، ایران توسط جیمی کارتر رئیس جمهور دموکرات وقت آمریکا، جزیره ثبات در یکی از آشوب زده ترین مناطق جهان معرفی شده بود.

درباره‌ی سردبیر

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

رفتن به بالا